In veel organisaties ligt eigenaarschap niet stil omdat mensen het niet willen opnemen, maar omdat leiders het niet durven loslaten. Controle is nog steeds de standaardreflex: goedkeuring vragen, rapporteren, afstemmen, afvinken. Alles netjes volgens de lijn. Alles zogezegd onder controle. Maar ondertussen stokt de verantwoordelijkheid. Zolang leiders zelf de touwtjes blijven vasthouden, zullen medewerkers blijven wachten. Niet uit gemakzucht, maar omdat ze aangeleerd krijgen dat initiatief nemen risico’s meebrengt. En dus wordt er gewacht. Tot iemand iets vraagt. Tot iemand iets zegt. Tot iemand het beslist. Zo ontstaat er geen eigenaarschap. Zo ontstaat afhankelijkheid.
De paradox? Veel leiders willen meer verantwoordelijkheid bij hun teams leggen, maar houden tegelijk het stuur vast. Ze roepen “we willen meer initiatief”, maar reageren strak zodra iemand buiten de lijnen kleurt. Ze zeggen dat fouten mogen, maar corrigeren zodra het even schuurt. Ownership ontstaat pas wanneer mensen voelen: ik mag zelf beslissen, en ik word niet afgerekend op elk detail. Daar begint vertrouwen. En zonder vertrouwen is eigenaarschap onmogelijk.
Dat betekent niet dat je als leider achterover moet leunen. Integendeel. Het vraagt meer werk. Geen controlewerk, maar cultuurwerk. Helder zijn over verwachtingen. Richting geven. Kaders schetsen. Maar daarna: loslaten. Niet elk voorstel afkeuren. Niet elk probleem zelf oplossen. En vooral: fouten toelaten en ervan leren. Want mensen nemen pas verantwoordelijkheid als ze voelen dat ze niet afgestraft worden op hun initiatief. Als je eigenaarschap vraagt, moet je ook eigenaarschap kunnen dragen wanneer het resultaat tegenvalt. Dat vraagt volwassenheid. Van je team, maar eerst van jou.
De leiders die vandaag het verschil maken, zijn niet degenen die de meeste beslissingen nemen. Het zijn zij die de meeste beslissingen laten nemen. Die eigenaarschap niet alleen vragen, maar ook verdragen. Die ruimte geven, ook als het spannend wordt. En die zichzelf ook verantwoordelijk houden voor het gedrag dat ze oproepen. Je kunt geen eigenaarschap vragen in een cultuur van controle. Het gedrag dat je beloont, is het gedrag dat je krijgt. Beloon initiatief. Beloon leren. Beloon het gesprek, zelfs als het schuurt. Geef vertrouwen, en ja, laat ook zien wat er mis ging, zonder te straffen.
De shift van controle naar vertrouwen is geen stijlkeuze. Het is een noodzaak als je wil dat je organisatie beweegt. Want controle houdt stilstand netjes in de hand. Vertrouwen zet dingen in gang.
Ownership ontstaat niet vanzelf. Het begint bij leiders die niet alleen de richting tonen, maar ook durven zeggen: “Ik hoef het niet allemaal vast te houden.” En die, wanneer het spannend wordt, niet grijpen naar meer controle maar naar meer vertrouwen.